Kamerschieten

Stichting Aelserlei heeft in samenwerking met het Streekmuseum de Schippersbeurs het plan opgevat om de aloude Limburgse tradities in Elsloo terug te brengen. Als eerste werd het kamerschieten opgepakt.

Kamerschieten is een eeuwenoude traditie in Limburg. Hierbij wordt niet in de woonkamer of slaapkamer geschoten maar dit zijn vreugdeschoten die bij diverse gelegenheden worden afgevuurd. Dit gebeurd door door middel van kleine kruitkamers (bussen). Deze kamers worden gevuld met kruit en vervolgens met een leem of papierprop afgesloten. Ze worden vervolgens op rij tot ontploffing gebracht. Dit gebruik werd tot in de 60-er jaren ook in Elsloo gedaan. Zo werd op de Scharberg tijdens de processie wanneer het Allerheiligste bij een rustaltaar werd getoond, de kamerschoten afgevuurd.

Kamerschieten 
Voor de zevende keer op rij werd er op initiatief van de Stichting Aelserlei kamers geschoten. De leden van Stichting Aelserlei doen dat overigens niet zelf (dat is op termijn wel de bedoeling). Die zijn nog in de “leer”.

In Elsloo is namelijk de traditie eind jaren 60 afgebroken en is de kennis verloren gegaan. In Amby is de traditie echter altijd voortgezet. En het zijn de “kamerschieters” van
Amby die ieder jaar bereid gevonden worden deze taak ook in Elsloo uit te voeren.

Een kamer is een mini kanon uitgevoerd als een gegoten stalen bus met een lontgat. De bus wordt afgesloten met een leemprop en tot ontploffing gebracht.

 

De processie:

S’morgens vroeg worden door de buurtverenigingen en omwonenden de straten waar de processie langskomt met vlaggetjes versierd. Bij religieuze  monumenten  zoals het Heilig Hart Beeld en de kapel van Catsop worden rustaltaren ingericht. Hier stopt de processie om de te bidden en het allerheiligste te vertonen wat de pastoor in de processie draagt.

Bij twee rustaltaren (afhankelijk van de route bij de Aelserhof en de hof van Catsop) worden kamers geschoten.

De kamers worden geschoten in drie series. De eerste serie losse kamers (de kamers worden apart afgevuurd) als de processie bij het rustaltaar arriveert. De tweede losse serie als het Allerheiligste  getoond wordt  en de derde in de vorm van een reeks schoten (de kamers zijn met een kruitspoor verbonden)  als de processie weer vertrekt. De laatste reeks wordt met een extra zware slag afgesloten. Dat is de “Dikke Berta” (overigens genoemd naar een enorm kanon van de Duitsers in WO 1. )

 

Heilig Hart beeld op de hoek Stationstraat/schoolstraat.

Daalstraat Catsop zondag morgen 

Het kamerschieten.

Op de voorgrond leggen “Meesterschieters” Rob en Biek de laatste hand aan het kruitspoor voor de eindreeks. Alles wordt op droge kranten gelegd. Vocht is funest voor de werking van het kruit. Vandaar ook de emmers die over de gereed gemaakte kamers gezet worden in afwachting van hun schietbeurt. Op de achtergrond enkele “leerlingen” van Stichting Aelserlei.

De series zijn gereed.  De eerste serie is klaar om afgevuurd te worden . De tweede en de reeks staan nog onder de emmers. 

  

Meesterschieters Biek en Peter staan in afwachting. Duidelijk herkenbaar aan hun vesten. Onbevoegden mogen niet in de buurt van de kamers komen.

Bij de kapel staat een persoon die telefonisch het moment doorgeeft dat er geschoten kan worden. Vroeger gebeurde dat door het zwaaien met vlaggen of een zakdoek. Ook tradities gaan met de tijd mee (en hebben dat overigens altijd gedaan). Ook het middel om het kruit doen ontbranden. Vroeger gebeurde dat met een kacheltje waarin een pook aan een lange stok roodgloeiend werd gemaakt. Daarna volgde een gasbrander aan een lange buis. Nu is het al een gloeipunt gevoed door een kleine accu (in de tas bij Peter).

  

De eerste lading wordt geschoten. De grijze wolk is de kruidamp. De bruine wolk er boven is de leemprop die door de druk van de ontploffing de lucht wordt ingestuwd.

En dan de volgende. Eerst ziet men een kleine vlam, dan volgt de slag.

 

De omgevallen soldaten van de eerste reeks.

 

De tweede en de reeks staan nog onder de emmers.

De tweede reeks volgt.

En tenslotte de derde reeks. Men ziet het kruitspoor branden.

 

Uiteindelijk bereikt het vuur de “Dikke Bertha”.

Historie Kamerschieten

Tijdens schuttersfeesten andere plaatselijke feestelijke gebeurtenissen, hoort men wel eens luide knallen. Een kamer is oorspronkelijk de benaming voor het gegoten achterstuk van een kanon. Kanonnen werden in noodgevallen gebruikt voor de verdediging van huis en haard. De kamers werden ook gebruikt voor het vellen van bomen. Men maakte een gat in de boom en plaatste er de kamer in en de boom brak als een lucifer na de explosie.

Een kamer heeft een gewicht dat varieert van vier tot zes kilo. In het midden bevindt zich een gat van ongeveer drie centimeter doorsnee. De kamers worden voor een deel gevuld met zwart buskruit. Dat wordt afgedekt met papier. Daarbovenop komt een prop droge, gezeefde, fijne leem. Met een hete bout wordt de kamer tot ontploffing gebracht.

 

Heilig Hart Beeld

Revalidatie Heilig Hart
Eind 2000 maakte Coen Martens zich grote zorgen over het Heilig Hart beeld op de hoek Schoolstraat / Stationsstraat. Hij maakte zijn zorgen kenbaar aan Jan Vranken, toenmalig raadslid van de gemeente Stein. Deze verzocht toen in 2001 enkele inwoners van Elsloo plaats te nemen in de Werkgroep Revalidatie Heilig Hart beeld (waaronder de schrijver). Er zouden acties aangezet worden om het in staat van verval verkerende Heilig Hartbeeld op de hoek Schoolstraat/Stationsstraat en de sokkel te restaureren. Echter door het plotseling vertrek om privé-redenen van de initiatiefnemer stagneerden de plannen

 

Echter de noodzaak voor restauratie bleef bestaan. Het beeld was vergaand aangetast door de zuren van omringende dennenbomen en uitlaatgassen.  In nauwe samenwerking met de Stichting Kleine Monumenten Stein en de gemeente Stein, werd toen het beeld zelf gerestaureerd. De sokkel restaureren zou echter een apart verhaal worden.

Er diende voor een dergelijk beeldbepalend element bouwtekeningen en een bestek vervaardigd te worden. Deze zijn uiteindelijk na vele stagnaties en besprekingen in 2007 tot stand te komen. Dit in grote dank aan Jac Hendrix van Albertz Hendrix Architecten BNA BV te Elsloo,die om niet, tekeningen en bestek te vervaardigen in dank geaccepteerd.

Het vernielen door vandalen van een hand van het beeld (schande ! schande!) was aanleiding om opnieuw vaart achter de plannen te zetten. Hier diende weer onnodige kosten voor gemaakt te worden. De werkgroep Kleine Monumenten Stein zorgde voor het herstel.

Inmiddels werd contact gezocht met de Stichting Aelserlei om de daadkracht te verhogen. Binnen deze stichting een werkgroep geformeerd . De fondsverwerving Is inmiddels gestart en staat ongeveer op de helft van, volgens het bestek, beoogde bedrag. De stand van zaken is nu dat er gesprekken met de gemeente plaats gaan vinden m.b.t. de te volgen procedures en vergunningen. Verder dienen er nog gelden binnengehaald te worden. Hierbij aangetekend dat we zelf denken met zelfwerkzaamheid het benodigde omlaag te kunnen brengen. Niet op de laatste plaats dienen de direct omwonenden ingelicht en hun mening gevraagd te worden.

De noodzaak tot herbouw
We kunnen ons voorstellen dat men zich afvraagt wat toch de noodzaak van herbouw is. Bouwtechnisch is er niets mis met de sokkel. Dat is zo, maar desondanks bestaan er toch een aantal w\zwaarwegende argumenten. Op de eerste plaats is de huidige sokkel een hangplek. Het beeld dient tegen vandalisme beschermd te worden anders gaat het verloren. Het beeld is een belangrijk religieus monument van en voor de inwoners van Elsloo. De huidige sokkel straalt dit absoluut niet uit. Zeker als men dit in het licht ziet van de oorspronkelijke sokkel en omgeving. Verder ontbreekt in Elsloo een herinneringsplaquette aan de gevallen van Elsloo in WO 2 en Ned Indie. Een dergelijke plaquette dient een waardige plaats in het dorp. Het ligt dan ook in de bedoeling om naast het Heilig Hart beeld een plaquette met de namen van de gevallenen te plaatsen.

De geschiedenis van het heilig Hart beeld
In de eerste helft van de vorige eeuw werden door heel katholiek Limburg Heilig Hartbeelden opgericht. Dit als religieus teken van hulp en houvast in een onzekere, snel veranderende samenleving ( niets is nieuw op deze aarde !).

Ook in Elsloo vond men dat er een beeld moest komen. Elsloo was in 20 en 30-er jaren van de vorige eeuw sterk in beroering. Door de aanleg tussen 1925 en 1935 van het Juliankanaal werd het oude dorp voor de helft afgebroken. Langs de Koolweg, Stationssstraat, (oude) Jurgensstraat, Julianastraat Schoolstraatr en Heirstraat werden in snel tempo nieuwe huizen gebouwd. Dit had het ook het gevolg dat het oude Dorps-Centrum, rond de Maasberg aan de buitenkant van het dorp kwam te liggen. Ook diende de school en het gemeentehuis elders gevestigd te worden.

Het nieuwe centrum met winkels ontstond zo rondom het aloude kruispunt waar de Schoolstraat, Raadhuisstraat, Heirstraat en Stationsstraat bij elkaar komen. Hierbij moet men ook niet vergeten dat de Heirstraat geen rustige straat was. Bij de Punt was een drukke spoorwegovergang naar Catsop waar alle verkeer vanuit Elsloo naar Catsop en (boven) Geulle gebruik van maakte. De school kwam op het braakliggend “brikkewerk” en het gemeentehuis in vrijgekomen villa (de huidige bibliotheek).

Een mooier punt dan de hoek Stationsstraat / Schoolstraat voor een Heilig Hart beeld was er niet. Het kruispunt kende op dat ogenblik overigens al religieuze elementen. Op de hoek Heirstraat / Stationsstraat stond al een middeleeuwse (!) Mariakapelletje en een kruisbeeld. Bij de bouw van de appartementen ter plaatse in de jaren 80 werd dit onvervangbaar kapelletje “per ongeluk” door een vrachtwagen omgereden (schade! Schande!). Op de plaats van het kapelletje staat nu een wit (kerkhof)kruis ter herinnering.

 

Hoek Schoolstraat / Stationsstraat met kruisbeeld

 

Voor menigeen niet meer voor te stellen, maar toch is dit dezelfde hoek (de veldweg rechts is de verdwenen weg naar het Mergelakker). 

Het was Sjenkske Lenssen van onger op de Staasjewaeg die het beeld financierde. Sjengske en zijn vrouw hadden geen kinderen. Hij was kerkmeester en zeer gelovig. De sokkel werd door de bevolking van Elsloo met dubbeltjes en centen bij elkaar gezeumerd. In 1931 werd het beeld met een grote ceremonie gewijd. Vanaf die tijd was het beeld een onderdeel van de ziel van de gemeenschap. Niemand ging zonder een kruisje te maken langs het beeld. Bij processies en priesterwijdingen was het beeld uitbundig versierd en een bloemenzee. Met op de achtergrond de nieuwe school was het een mooi centraal punt in het dorp.

 

 De nieuwe St Augustinusschool met Heilig Hartbeeld in de 30er jaren (let op de nog kleine aanplant rond de school).

 

De school en beeld in de jaren 50

 

Het beeld in detail (let op de breedte van de mantel)

 

 

Een goed zicht op het kruispunt in de jaren '60

Tijd van veranderingen
Eind jaren 60 wordt het beeld slachtoffer van de vernieuwingsdrang die alom heerst en wat later in veel plaatsen veel spijt heeft opgeleverd. De toenmalige gemeente Elsloo meende de omgeving van de school en het Heilig Hartbeeld grondig te moeten herzien. De oude sokkel werd afgebroken en een nieuwe (simpele) uivoering kwam in de plaats

 

 Op deze foto kan men ook zien dat de mantel smaller is geworden.
Deze was beschadigd bij het takelen van het beeld naar de nieuwe sokkel.

 

De huidige toestand
In de jaren 80 werden er plannen gemaakt voor huizenbouw op de plaats van de school.

Verbouwen van het markante was geen optie. Echter het Heilig Hart beeld stond in de weg.De aannemer moest dit maar oplossen. Het resultaat hiervan is dus de huidige sokkel,een schim van wat het punt ooit was. De St.Augustinusschool vanaf de Jurgensstraat in haar laatse levensfase (onderkomen)voor de jeugdbeweging.

De toekomst
Het nieuwe plan is gebaseerd,  op de oudste, oorspronkelijke uitvoering van de sokkel.

D.w.z. het beeld op een verhoging met er achter een monumentale muur.
Gekozen is een uitvoering in Kunraderbreuksteen, dit om het monumentale karakter van deze steen en het feit dat deze streekeigen is.
Hier dienen we wel aan te tekenen dat er nog geen vergunningaanvraag heeft plaatsgevonden en ook nog geen overleg met omwonenden heeft plaatsgevonden.


Zo is het nu.

 

 

Zo moet het worden. (rechts naast het beeld de plaquette met namen van de gevallenen in WO2 en Ned Indië)
We overwegen overigens voor het plaatsen van een hekwerkje langs de rand, dit om oneigenlijke bezoekers te weren.

 

 

 

 

Tenslotte
Zoals bekend is de restauratie van het Heilig Hartbeeld in Elsloo voor Aelserlei een belangrijk punt.

Na jaren van geld inzamelen, plannen uitwerken maar ook stagnatie, ontstond bij het bestuur van Aelserlei het inzicht dat men alleen het plan niet zou kunnen invullen. Ondanks alle pogingen, was het niet mogelijk in deze tijden van crisis, om de benodigde gelden bij elkaar te brengen. We realiseerden ze zich dat met opgeven van de plannen de gemeenschap niet gediend zou zijn. Het is daarom dat contact werd gezocht met de Stichting Kleine Monumenten in Stein. Deze stichting was bereid om in deze tot samenwerking te komen.
Echter ook zij kunnen in deze tijd geen ijzer met handen breken en het oorspronkelijk plan uitvoeren. Wel zijn beide stichtingen in staat om met de reeds verworven gelden de bestaande situatie te verbeteren. Voorop in de samenwerking staat dat dit belangrijke punt in Elsloo weer de uitstraling krijgt die het ooit had.  

Voor degenen die meer interesse hebben in de achtergrond en geschiedenis van het oude kruispunt, volgt hieronder een weergave van het artikel dat door ondergetekende geschreven is als onderdeel van de serie van “vreuger tot noe” op www.elsloo.info.

Elsloo, 13-04-2008
Guus Peters (Stichting Aelserlei)